TL'deki değer kaybı ne kadar sürer

TL neden değer kaybediyor, TL'deki değer kaybı ne kadar sürer? Türk ekonomisinde 2017 yılı etkileşimleri ve çok daha fazlasını Para Analiz'de ki köşseinde yazan Atilla Yeşilada'nın işte o yazısı...

Sene başında planım küresel gündemdeki en önemli ekonomi ve finans sorularına cevap aramaktı, ama TL’deki deprem oyunu bozdu. TL niye böyle değer kaybediyor ve bu trend nereye kadar sürer sorularına cevap vermezsem, size karşı görevimi ifa etmemiş olurum. Cevapları beğenmeyeceksiniz. Türkiye resesyonla finansal istikrar arsında seçim yapma noktasına itildi. Bu kararı geciktirmek zararı ağırlaştıracak.


Önce şunu görelim, bizdeki döviz piyasasındaki hareketler dünyadan tamamen koptu. Dolar çıkıyor-iniyor, TL değer kaybediyor. Gelişmekte Olan Ülke (GOÜ, Piyasalar = GOP) para birimleri, inip-çıkıyor, TL yine değer kaybediyor. Demek ki, yatırımcılar Türkiye’ye özgü riskleri iskonto ediyor. Bunları da uzun uzadıya saymaya gerek yok. Başta canımızı yakan terör geliyor, sonra da sonuçları fevkalade belirsiz bir başkanlık referandumu ve OHAL’in ne kadar süreceği soruus. FETÖ’yle mücadele işdünyasını da yakından etkiliyor. Acaba Doğan Grubu’na kayyım atanacak mı? Dün FETÖ’cü olduğu iddia edilen 380 işadamına daha yakalama kararı çıktı. Ne zaman bitecek bu temizlik ve kime kadar uzayacak? Para birimi bir ülkenin ekonomik hikayesine güveni temsil eder, o güven çoktan buharlaştı gitti.


Ekonomi politikası da adeta TL’yi tekmeyle uçurumdan itmekle meşgul. Cumhurbaşkanı daha düşük faiz, daha fazla yatırım, daha fazla istihdam istiyor. Eyvallah, hadi millet olarak bu seferberliğe destek olalım ve Türkiye’de büyümeyi %5’lere uçuralım. O zaman da cari açık/GSYIH oranı %6 olur, dış finansman gereksinimi senede 220 milyar dolardan (takriben) 250 milyar dolara çıkar. Türkiye’nin yıl ilerledikçe daha fazla dövize ihtiyacı olacağı algısı da TL’nin değer kaybına neden olabilir.


Belki de TL’yi kendi başına bırakmalıyız. Ne de olsa esnek kur rejimindeyiz, piyasa kendi dengesini tesis eder. Maalesef, bu teori özellikle kur özelinde çok güvenilir değil. Yatırımcıların TL’nin değerini aşırı düşürmeleri olasılığı çok yüksek. Bu süreci 2001 krizinden sonra yaşadık ve TL 2003 yılına kadar kendine gelemedi.


TL’nin sürekli değer kaybının ekonomide ağır hasar yarattığını da bir keza daha tekrarlamak istiyorum, çünkü bir çok vatandaş, hatta hükümet kademesinde bireyler bile “TL düşsün, ne olacak, ihracat artar işte” gibi bir ruh hali içindeler. Bir kez, TL’nin değeri ile ihracat arasında sıkı bir doğrusal bağlantı yok. Girdilerin %60’nın ithal olduğu, işçilik maliyetlerini kanunla belirlendiği bir ülkede olamaz da. TL’nin değer kaybı ithal malları pahalı hale getirerek dış açığı azaltabilir, ama bu süreç çok uzun zaman alır. Çünkü, fiyat esnekliği çok düşük olan petrol ve doğal gaz en başta gelen ithalat kalemlerimiz. Bunlardan tasarruf etmek çok güç. Ayrıca, bunca terörden sonra turizm yine kötü bir yıl geçirecek ve ithal mallarına daralan talebi bertaraf edecek.


Bu bağlamda, TL’nin değer kaybından dış ticaret dengesine bir fayda beklemek çok zor. Öte yanda, pahalılaşan ithal malların vatandaşın alım gücün azaltarak iç talebi daraltacağı kesin. ParaAnaliz’de diğer yazarlar sıradaki konuyu çok net bir şekilde dile getirdi, zaten Aralık ÜFE rakamlarında da açıkça görülüyor: TL’ni değer kaybı 1-2 ay içinde enflasyon olarak geri dönüyor. Yani devaluasyon ve enflasyon birbirlerini besleyen bir fasit daire oluşturuyorlar. Bence gittikçe bu noktaya yaklaşıyoruz ve müdahale edilmezse, enflasyon %10’u da aşabilir.
TL’nin değer kaybı vatandaşların servetlerini dağıtım tercihini de etkiliyor. Mevduat faizi %11, dolar/TL bir yılda %20-25 kazandırmış. Bir süre sonra, eğer bu sürecin devam edeceği beklentisi yaygınlaşırsa, birikimler TL’den dövize dönecek. Nitekim son 2 veri haftasında yerlilerin yeniden döviz almaya başladığını gördük.


Finans-dışı şirketlerin net 215 milyar dolar kadar F/X borcu var. TL’nin değer kaybı faiz giderlerini artırıyor, nakit akımının istihdam ve sabit sermaye yatırımları için kullanılmasının önünü kesiyor. Bir noktada, iflaslar da artabilir. Özetle, TL’nin değer kaybı ekonomi için “kötü bir şey”.


Peki, acaba yabancı yatırımcı gelip “çok ucuz” diye TL almaz mı? Niye alsın? Türkiye’nin hangihikayesi var ki alsın? Aksine, şu anda TL almak “düşen kılıcı tutmaya çalışmak” . TL’nin durumunu zorlaştıran bir unsur daha var. TCMB 8 haftadır aralıksız F/X rezerv kaybediyor. Bu kayıp büyük ölçüde teknik nedenlerden,ama yabancı yatırımcının analizi açısındanfarketmez. Eğer TL’ye toplu bir saldırı gerçekleşirse, TCMB’nin savunma yapacak kadar barutu yok. Faiz artırmasına da Ankara’dan izin yok.


Bu işin sonu nereye varır? Hükümetin tedbir almadığı senaryoda, Fitch’in kararı kritik. Fitch de yatırım yapılır notunu geri alırsa, TL’ye toplu saldırı başlayabilir. TCMB 24 Ocak PPK toplantısında faiz artırmazsa, TL’de deprem şiddetlenir. Eğer Trump Çin’le bir ticaret savaşına girişecek kadar salaksa, GOP için risk iştahı azalır, tüm GOP’dan para kaçar ve TL hızlı değer kaybeder.


TL’nin kendi başına değer kazanacağı senaryolar çok az ya da gerçek dışı. Çok üzülerek söylüyorum, terör bitmez. Bence yatırımcıların hükümete güveni kalmadı. Ya da muhafazakar okurlarım inandırıcı bulsun diye şöyle ifade edeyim: Yüksek Faiz Lobisi yeniden hortladı ve TL’yi gözüne kestirdi. Belki de Türkiye’de iç savaş çıkartmak isteyen Üst Akıl artık TL’yi manipüle ederek hedefine ulaşmayı planlıyor. Hangi açıklamayı kullandığımız pek farketmez, sonuç hep aynı çünkü: TL kendi başına değer kazanmakta zorlanır.


Tedbir ne peki? Basit. Bütçe harcamalarını çok hızla keserek cariaçığı daraltmak ve TCMB’nin TL istikrar kazanıncaya kadar faiz artırmasına izin vermek. İşte bu durumda da Türkiye resesyona girecek. Bir tercih daha var. Çin gibi yaparsınız. Yani sermaye hesabına kısıtlamalar koyarsınız. Türkiye’den döviz çıkartmayı ya da bireylerin döviz tutması kurala bağlarsınız. Geldiğimiz noktada win-win kalmadı. Hiç bir şey yapmamak da kaybet-kaybet senaryosu. Tek seçenek kol kesmek. İki kol iki de bacak var, birini seçecekler elbet.

 

Benzer Yazılar

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile

Kategorilerden Seçmeler

FACEBOOK

TWITTER

LINKEDIN